सावित्रीबाई फुले – सविस्तर माहितीसावित्रीबाई फुले या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, स्त्री शिक्षणाच्या आद्य प्रवर्तक आणि थोर समाजसुधारक म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी शिक्षण, स्त्रीस्वातंत्र्य आणि सामाजिक समानतेसाठी आयुष्यभर संघर्ष केला.जन्म व बालपणसावित्रीबाई फुले यांचा जन्म ३ जानेवारी १८३१ रोजी नायगाव, जिल्हा सातारा (महाराष्ट्र) येथे झाला. त्यांचे वडील खांडोजी नेवसे पाटील होते. त्या काळात मुलींना शिक्षण देण्याची प्रथा नव्हती; त्यामुळे त्यांचे बालपण शिक्षणाविना गेले.विवाह व शिक्षणत्यांचा विवाह लहान वयातच महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्याशी झाला. विवाहानंतर ज्योतिबा फुले यांनी सावित्रीबाईंना वाचन, लेखन व अध्यापनाचे शिक्षण दिले. पुढे त्यांनी पुण्यात शिक्षण घेऊन प्रशिक्षित शिक्षिका म्हणून काम सुरू केले.स्त्री शिक्षणातील कार्यसन १८४८ मध्ये पुण्यात भारताची पहिली मुलींची शाळा सावित्रीबाई फुले व ज्योतिबा फुले यांनी सुरू केली. ही घटना भारतीय शिक्षणाच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाची ठरली.त्या काळात स्त्री शिक्षणाला समाजाकडून तीव्र विरोध होता. सावित्रीबाई शाळेत जाताना लोक त्यांच्यावर दगड, शेण, शिव्या टाकत असत. तरीही त्या न डगमगता दररोज शाळेत जात आणि मुलींना शिक्षण देत.दलित व उपेक्षित घटकांसाठी कार्यसावित्रीबाईंनी दलित, मागासवर्गीय, विधवा आणि गरीब मुलींसाठी शाळा सुरू केल्या. त्यांनी विधवांसाठी आश्रम सुरू करून त्यांना सुरक्षित जीवन दिले. समाजातील अन्याय, अंधश्रद्धा आणि जातिभेद याविरुद्ध त्यांनी ठाम भूमिका घेतली.साहित्य व काव्यलेखनसावित्रीबाई फुले या एक प्रखर कवयित्री होत्या. त्यांच्या कविता समाजप्रबोधन करणाऱ्या होत्या. त्यांचे प्रसिद्ध काव्यसंग्रह –‘काव्यफुले’‘बावन्नकशी सुबोध रत्नाकर’या ग्रंथांतून त्यांनी स्त्री-पुरुष समानता, शिक्षणाचे महत्त्व, अंधश्रद्धा विरोध यांचे प्रभावी दर्शन घडवले.प्लेगच्या काळातील सेवा व निधनसन १८९७ मध्ये पुण्यात प्लेगची भयंकर साथ पसरली. त्या काळात सावित्रीबाई फुले यांनी स्वतःचा जीव धोक्यात घालून रुग्णांची सेवा केली. रुग्णांना दवाखान्यात नेणे, त्यांची काळजी घेणे हे कार्य त्या स्वतः करत असत. या सेवाकार्यातच त्या प्लेगने बाधित झाल्या आणि १० मार्च १८९७ रोजी त्यांचे निधन झाले.वारसा व महत्त्वसावित्रीबाई फुले यांचे कार्य आजही स्त्री शिक्षणाचे प्रेरणास्थान आहे. त्यांचा जन्मदिन ३ जानेवारी हा दिवस स्त्री शिक्षण दिन म्हणून साजरा केला जातो. त्यांनी समाजाला शिक्षण, समानता आणि मानवतेचा मार्ग दाखवला.थोडक्यात निष्कर्षसावित्रीबाई फुले या केवळ शिक्षिका नव्हत्या, तर त्या क्रांतिकारक समाजसुधारक, धैर्याचे प्रतीक आणि स्त्री शिक्षणाच्या दीपस्तंभ होत्या